Aquarel schilderen is al moeilijk genoeg zonder jezelf te belemmeren met onnodige obstakels. Ik heb de schildervaardigheden van veel studenten aanzienlijk verbeterd door ze deze basistips te geven.

Goede materialen zijn essentieel.

Bij het schilderen met waterverf is het belangrijk dat je comfortabel zit, een ergonomische werkplek hebt en de beste materialen gebruikt die je je kunt veroorloven. Als we naar een mooi schilderij kijken, kunnen we ons gemakkelijk verliezen in de emotionele en esthetische inhoud ervan. Het is echter ook gemakkelijk om te vergeten dat het schilderen de juiste materialen en apparatuur vereist om het gewenste resultaat te bereiken. Onze eerste les is dat het onmogelijk is om een bepaalde sfeer, of überhaupt iets, over te brengen als je beperkt wordt door je materialen. Het gebruik van de verkeerde materialen zal je belemmeren in het overbrengen van je boodschap. Uiteindelijk vormen de penseelstreken die je op het papier achterlaat de visuele taal waarmee je het verhaal aan de kijker vertelt. Als je de juiste streken niet kunt maken, zul je voor altijd worstelen met de taal in plaats van het verhaal effectief te vertellen.

Leer de basisprincipes en vermijd slechte gewoontes.

Tijdens mijn reizen als docent sta ik er steeds weer versteld van hoeveel studenten al jaren met aquarelverf schilderen, maar er toch in slagen om de meest basale vaardigheden voor het maken van succesvolle aquarellen te negeren. Het is alsof je probeert auto te rijden zonder te weten hoe je moet schakelen, dus je neemt genoegen met overal in de eerste versnelling te blijven! Ik herinner me iemand die haar aquarelverf met verbazingwekkende behendigheid hanteerde, terwijl ze haar penseel vasthield alsof het een mes was. Veel voormalige olieverfschilders doen dit trouwens. Zij deed dit al zo'n 30 jaar! Ik herinner me ook een student die een bord als palet gebruikte om verf te mengen, wat prima zou zijn geweest als het bord wit in plaats van groen was geweest! Geen wonder dat hij niet begreep waarom de schilderijen er te warm uitzagen. Het is verleidelijk om plezier te hebben en te spelen met aquarelverf. Veel mensen zijn in de ban geraakt van de magie ervan, om vervolgens op de harde manier te leren dat het maken van traditionele schilderijen niet zo eenvoudig is. Er zijn geen shortcuts in de traditionele kunst. Ik weet dat sommigen van jullie dit vanzelfsprekend zullen vinden, maar ik wou dat iemand me de basisregels had bijgebracht toen ik aan mijn reis begon. Het had me jaren van strijd en frustratie kunnen besparen. Onthoud dat de ketenen van slechte gewoonten te zwak zijn om te voelen totdat ze te sterk zijn om te breken.

Ezel

Je schildersezel moet een vlak oppervlak hebben dat in verschillende hoeken verstelbaar is, zoals een tekentafel. Hij moet stevig maar gemakkelijk te verplaatsen zijn. Als je liever staand werkt, moet de tafel de juiste hoogte hebben. Ik zit zelf meestal en heb daarvoor een comfortabele tekenstoel op wielen. Ik ga staan als ik grote verflagen aanbreng of grote schilderijen maak.

Papier

Het type papier is geheel naar eigen keuze. De schilderstijl bepaalt het type papier. Sommige kunstenaars geven de voorkeur aan een ruw oppervlak, wat beter geschikt is voor impressionistische, lossere werken. Anderen gebruiken een glad oppervlak voor zeer gedetailleerde werken. Het oppervlak dat ik zelf het meest gebruik, is medium getextureerd (koudgeperst). Dit geeft me de flexibiliteit om te variëren van brede vlakken tot relatief kleine details. Voor buitenwerk plak ik het papier vast op mijn schildersezel met schilderstape of gebruik ik een blok papier dat al is opgespannen.

Voordat ik aan grote werken begin, span ik het papier eerst in water en plak het vervolgens vast met plakband. De ondergrond waarop je het papier plakt, moet gegrond of op een andere manier behandeld zijn om vlekken te voorkomen. Koop een lichtgewicht ondergrond die makkelijk te hanteren is en bewaar papier van verschillende formaten om er papier op te kunnen plakken.

Potloden

Je potlood moet een gemiddelde hardheid hebben (zoals 2B of 4B), want te zachte potloden hebben de neiging om te vlekken en rommelige tekeningen te maken, vooral op ruw papier. Harde potloden daarentegen dringen diep in het oppervlak door en zijn onmogelijk uit te gummen. Ik gebruik een vulpotlood omdat de punt dezelfde lengte kan behouden, in tegenstelling tot houten potloden die korter worden naarmate je ze slijpt. Het is essentieel om een goed geslepen potlood te gebruiken. Je kunt simpelweg geen goede tekening maken met een kort, bot potlood. Je moet gummen tot een minimum beperken of, nog beter, helemaal niet gummen. Ik vind het mooi om potloodlijnen in het eindresultaat te laten zitten. Dit is zeker beter dan strepen van vlekken of afgesleten lijnen die door een gum zijn achtergelaten. Als je toch een gum moet gebruiken, gebruik dan de zachtste die je kunt vinden – de kneedgum die voor houtskool wordt gebruikt, is het beste.

Kwasten

Net als de banden van je auto, zijn penselen waarschijnlijk het belangrijkste onderdeel van je schildersuitrusting. Zelfs de beste, meest exclusieve auto rijdt niet goed met versleten banden. Zo zul je ook nooit een fatsoenlijk schilderij maken als je penselen van twijfelachtige kwaliteit gebruikt.

Allereerst moeten je penselen, net als je potloden, een perfecte punt hebben. Zelfs je grootste penselen moeten puntig zijn. Hoe zou je anders vierkante vormen kunnen uitsnijden als je penseel een ronde punt heeft? Je kunt beter twee goede penselen hebben dan twintig nutteloze. Ze hoeven niet de duurste in de winkel te zijn – er zijn tegenwoordig fantastische nylon penselen op de markt. Persoonlijk vind ik marterhaar penselen te zacht en ze verliezen snel hun punt.

Zorg voor een goede selectie penselen, maar gooi die kleine penselen kleiner dan maat 8 weg, die zijn zo goed als nutteloos omdat ze zo weinig pigment vasthouden. Stem de grootte van je penseel altijd af op de grootte van de vorm die je schildert. Gebruik een groot penseel voor grote vormen, een middelgroot penseel voor middelgrote vormen en een klein penseel voor kleine vormen. Er is maar één juiste manier om een aquarelpenseel vast te houden: lichtjes en zo hoog mogelijk op de steel. Knijp je penseel nooit krampachtig vast, dicht bij de punt. De enige keer dat je het penseel vrij dicht bij de punt mag vasthouden, is wanneer je zeer fijne details wilt schilderen. Je moet altijd schilderen zonder het papier met je hand aan te raken. Het penseel moet vrij over het papier glijden zonder ooit bewegingsvrijheid en behendigheid te verliezen. Nooit deppen of plassen! Gebruik zelfverzekerde streken met de grootst mogelijke efficiëntie.

Studioapparatuur en belichtingsopstelling

Idealiter zou elke kunstenaar een atelier moeten hebben. Dat is echter niet altijd mogelijk, en wie die luxe niet heeft, kan zich verheugen in het feit dat veel prachtige schilderijen op de keukentafel zijn gemaakt! Dat is de schoonheid van aquarelschilderen. Het is snel op te zetten en weer op te ruimen, relatief goedkoop en draagbaar. Als je in de keuken schildert, zorg er dan in ieder geval voor dat alles ergonomisch is ingericht. Ergonomie heeft te maken met efficiëntie en bewegingsgemak. Zet bijvoorbeeld je palet niet aan je linkerhand als je rechtshandig bent, of andersom. Het is moeilijk om je werk in de gaten te houden terwijl je arm over je schilderij heen reikt naar je palet of waterbakje. Plaats je waterbakje in plaats daarvan naast je palet, aan de kant die het dichtst bij je schilderhand is. Ik heb een speciaal ontworpen atelier en dat heeft me zeker goed van dienst bewezen. Een groot dakraam laat licht van links op mijn werk vallen. Ik gebruik een rolgordijn om de helderheid te regelen. Deze les heb ik op de harde manier geleerd. Jaren geleden had ik het moeilijk omdat het licht van rechts op mijn werk scheen en mijn hand een schaduw wierp. Het licht weerkaatste ook op mijn palet, waardoor ik niet goed kon zien wat ik mengde. Tijdens het schilderen is het belangrijk dat je voldoende ruimte hebt om een stapje terug te doen en je werk van een afstand te bekijken. Je hebt ook een grote spiegel nodig om eventuele fouten te controleren. Het bekijken van je schilderijen in een spiegel is vooral handig bij het schilderen van symmetrische objecten zoals gezichten, of vazen en schalen in een stilleven – eventuele fouten zijn dan direct zichtbaar. Als je 's nachts schildert, is het essentieel om te investeren in daglichtlampen. Gewone gloeilampen hebben een verkeerde kleurzweem en misleiden je ogen, terwijl daglichtlampen buitenlicht simuleren, waardoor je kleuren natuurgetrouwer worden.

Je atelier moet voldoende veilige opbergruimte hebben voor je papier en schetsen. Er is niets erger dan verfspatten op nieuwe vellen papier of, nog erger, op een net afgemaakt schilderij. Bovenal moet je atelier zoveel mogelijk werkbladruimte hebben. Ik merk dat ik uiteindelijk altijd de vloer en alle tafels gebruik voor mijn referentiemateriaal, foto's, boeken en al die andere spulletjes die we lijken te verzamelen. Dit materiaal moet gemakkelijk toegankelijk zijn.

Uiteindelijk moet het atelier comfortabel zijn en passen bij de persoonlijkheid van de kunstenaar. Ik heb tijdens schilderreizen veel souvenirs verzameld en ik vind het leuk om er af en toe naar te kijken en herinneringen op te halen. Mijn meest dierbare bezit is bijvoorbeeld een klok in de vorm van Elvis Presley. Mijn atelier is ook vrij modern en heeft weinig weg van de ouderwetse, rustieke ateliers van vroeger. Ik luister graag naar muziek tijdens het schilderen, dus ik heb een oneindige voorraad Mozart, Otis Redding en natuurlijk Elvis!

Pigment

Ik beschouw aquarelverf nooit als verf. Zelfs het woord zelf beschrijft het als "aquarelverf", wat bestaat uit twee afzonderlijke ingrediënten: water en pigment.

Ik vind aquarelverf in tubes het beste, omdat je er royaal mee kunt werken en het minder belastend is voor je penselen. Verf in napjes is echter ideaal voor op reis en voor kleine schetsen, omdat het niet morst of lekt. Welke je ook gebruikt, wees niet zuinig – investeren in goede kwaliteit loont uiteindelijk. Goedkope verf vervaagt niet alleen, maar erger nog, het vloeit niet goed en mengt niet mooi op het papier, waardoor je die prachtige transparantie van aquarelverf mist.

Palet

Toen ik jaren geleden begon met schilderen, gebruikte ik een wit dinerbord als onderdeel van mijn uitrusting. Op een dag ging ik op schildertocht, ontdekte ik dat ik mijn palet was vergeten en moest ik noodgedwongen een wieldop van mijn auto gebruiken! Tegenwoordig heb ik één palet dat ik uitsluitend voor buitenschilderwerk gebruik. Als je een palet wilt kopen, zul je merken dat er genoeg keuze is. Veel paletten hebben echter te veel vakjes voor de kleuren en te weinig ruimte om kleuren te mengen. Kies er daarom een met voldoende ruimte om kleuren te mengen, zodat je tijdens het schilderen op die mengsels kunt terugkeren en ze niet steeds opnieuw hoeft te mengen.

Watercontainer

Bij het schilderen is het essentieel om je penselen steeds grondig schoon te maken om verschillende kleuren te kunnen mengen. In het atelier (en idealiter ook buiten) heb je een grote waterbak nodig met een inhoud van minstens 2 liter. Je kunt overwegen om twee bakken te gebruiken voor een constante aanvoer van schoon water.

Er zijn talloze andere hulpmiddelen die we gebruiken bij het schilderen, zoals doeken en keukenpapier, scheermesjes en maskeervloeistof. Als je die oude creditcard nodig hebt om te schrapen of de tuinsproeier voor speciale effecten, doe dat dan gerust. Wat je ook prettig vindt en wat het lastige werk van aquarelschilderen makkelijker maakt, gebruik het!